Prawo kosmiczne – nie tylko regulacja
15.10.2026r PRAWO KOSMICZNE
01
Czy prawo może wspierać rozwój sektora kosmicznego?
Polski sektor kosmiczny uzyskał w 2026 r. krajowe ramy prawne dla prowadzenia działalności kosmicznej. 18 kwietnia 2026 r. weszła w życie ustawa z dnia 13 lutego 2026 r. o działalności kosmicznej, która wprowadziła m.in. wymóg uzyskania zezwolenia na prowadzenie działalności kosmicznej oraz utworzyła Krajowy Rejestr Obiektów Kosmicznych. Jest to niewątpliwie ważny moment dla polskiego sektora kosmicznego. Nie oznacza jednak zakończenia dyskusji o jego regulacji. Przeciwnie – pod wieloma względami dopiero ją rozpoczyna.
Prawo kosmiczne kojarzone jest przede wszystkim z bezpieczeństwem, nadzorem państwa, odpowiedzialnością oraz obowiązkami operatorów. Jest to oczywista perspektywa, ponieważ działalność prowadzona w przestrzeni kosmicznej wiąże się ze szczególnymi rodzajami ryzyka, a prawo międzynarodowe nakłada na państwa określone obowiązki związane z działalnością poszczególnych podmiotów. Warto jednak spojrzeć na regulację również z innej perspektywy i postawić pytanie, czy dobrze zaprojektowane prawo może nie tylko ograniczać ryzyko związane z działalnością kosmiczną, lecz także tworzyć warunki sprzyjające innowacjom, inwestycjom i rozwojowi rynku.
02
INWESTOR ZWRACA UWAGĘ NA REGULACJE PRAWNE
Decyzja o tym, gdzie rozwijać działalność kosmiczną, zależy od wielu czynników. Tradycyjnie, znaczenie mają w szczególności dostęp do finansowania, wykwalifikowana kadra, zaplecze technologiczne i przemysłowe oraz możliwości współpracy z sektorem naukowym. Obok tych elementów coraz większego znaczenia nabiera również otoczenie regulacyjne, zwłaszcza gdy przedsiębiorca planuje projekt kosztowny, technologicznie złożony i przewidziany do realizacji w długiej perspektywie czasu.
Z punktu widzenia przedsiębiorcy istotne są przy tym praktyczne kwestie:
- jakie wymagania należy spełnić
- jak długo potrwa procedura uzyskania zezwolenia i jakie będą jej koszty
- czy obowiązki regulacyjne pozostaną proporcjonalne do skali i ryzyka prowadzonej działalności
- czy sposób stosowania prawa przez właściwe organy będzie wystarczająco przewidywalny
W sektorze kosmicznym odpowiedzi na te pytania mają szczególne znaczenie. Niepewność prawna może bowiem wpływać nie tylko na realizację konkretnej misji, ale także na sposób finansowania przedsięwzięcia, wybór partnerów, harmonogram projektu, a w dalszej perspektywie – na całą strategię biznesową przedsiębiorstwa.
Dobra regulacja powinna zatem realizować dwa cele, które nie muszą pozostawać ze sobą w sprzeczności: skutecznie kontrolować ryzyko związane z działalnością kosmiczną, a jednocześnie ograniczać niepewność regulacyjną. Jasność prawa, przewidywalność jego stosowania, proporcjonalność nakładanych obowiązków, sprawność administracyjna oraz pewność co do praktyki właściwych organów – mogą mieć realną wartość gospodarczą i przesądzać o wyborze danego państwa jako miejsca prowadzenia działalności.
03
NIE MNIEJ REGULACJI, LECZ LEPSZA REGULACJA
Działalność kosmiczna wymaga regulacji. Wynika to zarówno ze skali potencjalnych ryzyk, jak i ze szczególnej odpowiedzialności państw związanej z działalnością prowadzoną w przestrzeni kosmicznej. Dyskusja nie powinna więc sprowadzać się do pytania, czy działalność kosmiczną regulować, lecz do znacznie bardziej złożonego zagadnienia: jak regulować ją dobrze.
Proces tworzenia polskiej ustawy o działalności kosmicznej pokazuje przy tym znaczenie jeszcze jednego elementu: udział sektora w procesie powstawania prawa. W toku konsultacji publicznych projektu ustawy, w maju 2025 r., zgłoszono ponad 200 uwag. Wiele z nich zawierało konkretne propozycje zmian, a część znalazła odzwierciedlenie w finalnej wersji projektu. Dotyczyło to m.in. definicji pojęć mających znaczenie dla zakresu stosowania ustawy.
Doświadczenie to prowadzi do szerszego wniosku: sektor kosmiczny nie musi pozostawać wyłącznie adresatem regulacji, ale może aktywnie uczestniczyć w jej kształtowaniu. Ma to szczególne znaczenie w obszarach innowacyjnych, w których wiedza niezbędna do stworzenia skutecznych i adekwatnych regulacji jest z natury rozproszona. Administracja publiczna, przedsiębiorcy, uczelnie, instytuty badawcze oraz eksperci techniczni dysponują różnym doświadczeniem i patrzą na te same problemy z odmiennych perspektyw.
Dialog z sektorem nie powinien być więc traktowany wyłącznie jako formalny etap procedury legislacyjnej. Odpowiednio wykorzystany może stać się jednym z istotnych instrumentów tworzenia lepszego prawa – prawa uwzględniającego zarówno interes publiczny i wymogi bezpieczeństwa, jak i technologiczne oraz gospodarcze realia regulowanej działalności.
04
LUKSEMBURG – KIEDY REGULACJA STAJE SIĘ CZĘŚCIĄ STRATEGII GOSPODARCZEJ
Interesującego materiału prawnoporównawczego dostarcza Luksemburg. W 2017 r. stał się pierwszym państwem europejskim przyjmującym szczególne ramy prawne dotyczące eksploracji i wykorzystywania zasobów kosmicznych. Jednym z kluczowych elementów przyjętego rozwiązania było zapewnienie prywatnym operatorom pewności prawnej co do praw własności do zasobów pozyskanych w przestrzeni kosmicznej.
Regulacja ta nie powstała przy tym w oderwaniu od polityki gospodarczej państwa, lecz stanowiła element znacznie szerszej strategii, łączącej rozwiązania prawne z badaniami i rozwojem, wsparciem publicznym oraz inwestycjami. Luksemburg stanowi tym samym interesujący przykład wykorzystania prawa nie tylko jako instrumentu kontroli działalności gospodarczej, lecz również jako jednego z narzędzi budowania nowego rynku, przyciągania inwestycji i kształtowania pozycji państwa w rozwijającym się sektorze gospodarki.
Polski ustawodawca przyjął w tym zakresie inne podejście. Ustawa o działalności kosmicznej nie reguluje praw do zasobów pozyskanych w przestrzeni kosmicznej. Problematyka space resources pojawia się jedynie pośrednio w materiałach związanych z procesem legislacyjnym, a nie jako odrębnie uregulowany obszar działalności.
Porównanie obu podejść dobrze ilustruje dwie odmienne filozofie regulacyjne i prowadzi do pytania wykraczającego poza sam sektor kosmiczny: czy prawo powinno jedynie reagować na rozwój nowych technologii, czy może również świadomie tworzyć warunki dla rozwoju nowych obszarów gospodarki?
05
OD REGULACJI KRAJOWYCH DO EU SPACE ACT
Kolejny etap tej dyskusji odbywa się już na poziomie europejskim. W czerwcu 2025 r. Komisja Europejska przedstawiła projekt EU Space Act – rozporządzenia dotyczącego bezpieczeństwa, odporności i zrównoważonego charakteru działalności kosmicznej w Unii Europejskiej. Jednym z podstawowych założeń projektu jest ograniczenie fragmentacji regulacyjnej i stworzenie bardziej zharmonizowanych warunków prowadzenia działalności kosmicznej na rynku europejskim.
Dla przedsiębiorców istotny będzie jednak nie tylko sam zakres przyszłej regulacji, ale również sposób skonstruowania nowych obowiązków. Szczególnego znaczenia nabiera odpowiedź na pytanie, czy będą one proporcjonalne do rodzaju działalności oraz związanego z nią ryzyka, a także czy tworzony system będzie wystarczająco efektywny z administracyjnego i gospodarczego punktu widzenia.
Dobrym przykładem takiego podejścia jest proponowane rozwiązanie dotyczące konstelacji satelitów. Zamiast konieczności uzyskiwania odrębnego zezwolenia dla każdego satelity projekt przewiduje, po spełnieniu określonych warunków, możliwość objęcia jednym zezwoleniem całej konstelacji. Nie jest to wyłącznie techniczne uproszczenie procedury. Według szacunków Komisji Europejskiej samo przejście od zezwoleń dotyczących pojedynczych satelitów do zezwoleń obejmujących konstelacje może przynieść operatorom oszczędności rzędu 68 mln euro w perspektywie dziesięciu lat.
Przykład ten dobrze pokazuje, że bezpieczeństwo działalności kosmicznej i efektywność regulacyjna nie muszą stanowić konkurencyjnych celów. Odpowiednio skonstruowane rozwiązania prawne mogą zapewniać wymagany poziom kontroli, a jednocześnie ograniczać niepotrzebne koszty administracyjne i ułatwiać rozwój działalności gospodarczej.
06
PRAWO JAKO ELEMENT PROJEKTOWANIA DZIAŁALNOŚCI KOSMICZNEJ
Rozwój krajowych regulacji oraz prace nad EU Space Act wskazują na szerszą zmianę zachodzącą w europejskim sektorze kosmicznym. Prawo będzie coraz częściej wpływać na projekty kosmiczne znacznie wcześniej niż dopiero na etapie składania wniosku o zezwolenie.
Uwarunkowania prawne mogą oddziaływać na sposób projektowania misji, strukturę przedsięwzięcia, wybór jurysdykcji, zarządzanie ryzykiem, model finansowania, relacje kontraktowe, koszty projektu czy jego harmonogram. W przypadku niektórych przedsięwzięć podstawowe decyzje prawne i regulacyjne będą zatem musiały być podejmowane równolegle z decyzjami biznesowymi i technologicznymi.
Z tego względu prawo kosmiczne nie powinno być traktowane wyłącznie jako element compliance, który pojawia się pod koniec procesu inwestycyjnego, gdy projekt jest już technologicznie i biznesowo ukształtowany. Analiza otoczenia prawnego przeprowadzona odpowiednio wcześnie może wpływać na samą architekturę przedsięwzięcia i pozwalać na identyfikowanie ryzyk regulacyjnych jeszcze przed etapem, na którym ich wyeliminowanie staje się kosztowne lub wymaga istotnych zmian w projekcie.
Jednocześnie z perspektywy ustawodawcy dobrze zaprojektowana regulacja może realizować kilka funkcji równocześnie: chronić interes publiczny, zapewniać bezpieczeństwo działalności kosmicznej, ograniczać niepewność regulacyjną oraz tworzyć przewidywalne warunki dla innowacji i inwestycji.
Aktualne więc pozostaje pytanie: jak tworzyć regulacje, które zapewniają bezpieczeństwo, a jednocześnie wspierają innowacje i inwestycje?
O wystąpieniu
Artykuł rozwija zagadnienia przedstawione podczas wystąpienia dr Katarzyny Franczak „Beyond Licensing: From Regulatory Control to Fostering Innovation”, wygłoszonego podczas konferencji:
IXTH SPACE RESOURCES CONFERENCE
– INTERDISCIPLINARY FRONTIERS IN SPACE RESOURCE UTILIZATION
KGK 2026, 3-4 SEPTEMBER 2026
AGH University of Krakow
Wystąpienie dotyczyło w szczególności znaczenia jakości regulacji dla rozwoju sektora kosmicznego, pewności i przewidywalności prawa, proporcjonalności obowiązków oraz efektywności regulacyjnej, a także znaczenia udziału sektora kosmicznego w procesie tworzenia prawa.
